Başkalarını kırmamak adına kendi planlarınızı iptal ettiğiniz, aslında hiç istemediğiniz bir görevi üstlendiğiniz veya fikrinizi söylemekten çekindiğiniz o anları düşünün. Birçok insan için sınır çizmek ve “hayır” diyebilmek yoğun bir suçluluk hissini beraberinde getirir.
Bir Psikolojik Danışman ve Yaşam Koçu olarak, danışanlarımın başkalarını memnun etme çabası (people-pleasing) altında nasıl yorulduklarını sıklıkla gözlemliyorum. Kendi ihtiyaçlarımızı yok saymanın altında yatan temel bilişsel çarpıtma çoğunlukla şudur: “Eğer ‘hayır’ dersem sevilmem, onaylanmam veya dışlanırım”.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) perspektifinden baktığımızda, sağlıklı sınırlar çizmek bencillik değil, kendimize duyduğumuz saygının en temel göstergesidir. Peki, içimizdeki o sürekli onay arayan sesi nasıl dönüştüreceğiz?
İşte günlük hayatınızda sıklıkla karşılaştığınız durumlar karşısında zihninize hücum eden “Eski (Kaygılı) Düşünceler” ile onları BDT yöntemiyle dönüştürdüğümüz, suçluluk hissetmeden sınır belirlemenizi sağlayacak “Yeni (Rasyonel) Düşünceler” tablosu:
Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Sınır Çizme Tablosu
Durum 1: İş yerinde veya aile içinde kapasitenizi aşan bir görev istendiğinde
-
Onay Arayan Zihniyet (Eski Düşünce): “Hayır dersem bencil olduğumu düşünürler. İşim olsa bile kabul etmeliyim, aksi takdirde gözden düşerim.”
-
BDT Zihniyeti (Yeni Düşünce): “Kendi sınırlarımı ve enerjimi korumak en doğal hakkım. Nazikçe reddetmek benim kötü veya yetersiz biri olduğumu göstermez; sadece şu an meşgul olduğumu ve kendi sorumluluklarıma öncelik verdiğimi gösterir.”
Durum 2: Partnerinizin veya arkadaşınızın katılmak istemediğiniz bir planına evet derken
-
Onay Arayan Zihniyet (Eski Düşünce): “Eğer onunla gitmezsem bana kırılır. Aramız bozulur ve beni eskisi kadar sevmez.”
-
BDT Zihniyeti (Yeni Düşünce): “Sağlıklı ve gerçek bir ilişki karşılıklı anlayışa dayanır. Kendi ihtiyacıma öncelik vermek sevgi eksikliği değil, kendime saygıdır. Beni gerçekten seven biri sınırlarımı anlayışla karşılar.”
Durum 3: Bir grupta çoğunluktan farklı bir fikre sahip olduğunuzda
-
Onay Arayan Zihniyet (Eski Düşünce): “Farklı düşünürsem tartışma çıkar ve gruptaki onayımı kaybederim. Susmak ve onlara uyum sağlamak en güvenlisi.”
-
BDT Zihniyeti (Yeni Düşünce): “Farklı fikirler sunmak benim değerimi azaltmaz. Herkesle her zaman aynı fikirde olmak zorunda değilim ve birileri tarafından onaylanmamak dünyanın sonu değil.”
Zihninizi Yönetmek Sizin Elinizde
Yukarıdaki tabloda da gördüğünüz gibi, bizi asıl yoran şey insanların talepleri değil, bizim o taleplere “hayır” dediğimizde başımıza geleceğine inandığımız o felaket senaryolarıdır.
Eğer siz de başkalarının onayına ihtiyaç duymaktan, zihninizdeki o eleştirel sesten yorulduysanız ve suçluluk hissetmeden kendi sınırlarınızı çizebilmeyi istiyorsanız, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ile bu yargılanma korkusunu birlikte aşabiliriz. Kendi gerçeğinizi yaşamak, hayır diyebilmenin özgürlüğünü tatmak ve hafiflemek için bir yol arkadaşlığı isterseniz, ben Didem Erişen, buradayım.
Sevgiyle ve özgürce kalın,
Didem Erişen Kişisel Gelişim Danışmanı / Mentör
